De VKS (Russisch: Воздушно-космические силы, "Lucht- en Ruimtestrijdkrachten") zijn in 2015 ontstaan door de samenvoeging van de toenmalige Luchtmacht (VVS) en de Lucht- en Ruimteverdediging (VKO). Het is sindsdien één van de drie hoofdkrijgsmachtdelen van de Russische Federatie, naast de Landstrijdkrachten en de Marine, en staat los van de strategische Raketstrijdkrachten (RVSN).
De VKS bundelt drie van oudsher gescheiden domeinen onder één commando: het vliegen (jacht, bombardement, transport), de grondgebonden luchtverdediging (radar en grond-luchtraketten) en de ruimte (satellieten, lancering, vroege waarschuwing tegen ballistische raketten). Die bundeling is bewust: in de Russische opvatting is het luchtruim één samenhangend gevechtsgebied waarin vliegtuigen, raketten en sensoren als één systeem moeten optreden.
De VKS is géén kopie van een westerse luchtmacht. Ze is sterk grondgericht en defensief van opzet: het zwaartepunt ligt op het ontzeggen van het eigen luchtruim aan de tegenstander (luchtverdediging), niet op het zelfstandig veroveren van luchtoverwicht boven vijandelijk gebied.
| Kenmerk | Waarde (indicatief, 2026) |
|---|---|
| Russische naam | Воздушно-космические силы (VKS) |
| Opgericht | 1 augustus 2015 (fusie VVS + VKO) |
| Personeelssterkte | ± 160.000–165.000 |
| Vliegtuigsterkte | ± 4.000 (totale inventaris; aanzienlijke oorlogsverliezen en slijtage) |
| Hoofdcomponenten | Luchtmacht (VVS) · Lucht- en Ruimteverdediging (ADD/PVO-PRO) · Ruimtestrijdkrachten (KV) |
| Tactische commando's | 5 luchtlegers (VA i PVO) + 1st Special Purpose Army (Moskou) |
De VKS is sinds de grootschalige invasie van Oekraïne (februari 2022) ingrijpend veranderd: zware materieelverliezen, een reorganisatie van de militaire districten (2024) en een verschuiving naar stand-off-optreden met glide bombs. Zie § 1.5 en de lessen uit Oekraïne.